Syntofizyka (Syntophysics) — definicja
Syntofizyka to post-osobliwościowa dziedzina runtime physics badająca prawa wykonania (wykonalność, executability) w reżimach wysokiej gęstości obliczeniowej (high-compute regimes). Nie pyta „z czego jest świat”, tylko co może się wykonać — przy jakich ograniczeniach, za jaką cenę nieodwracalności, koherencji i dowodu, oraz kto kontroluje porządek aktualizacji (czas jako scheduling). Syntofizyka stanowi filar teoretyczny Nowej Fizyki ASI, komplementarny wobec Ontomechaniki, która projektuje byty i pola działające w ramach tych praw.
1) Hasło i etymologia
Syntofizyka (ang. Syntophysics) pochodzi od gr. sýnthesis (zestawienie, kompozycja) oraz physikḗ (nauka o naturze). W tym ujęciu oznacza badanie natury jako środowiska wykonania w warunkach, gdzie zagęszczony compute wpływa na koordynację, czas aktualizacji i makro-skutki szybciej, niż reaguje ludzka percepcja.
Syntofizyka nie twierdzi, że „informacja jest piątą siłą fundamentalną” w sensie fizyki cząstek. Słowo „siła” jest tu używane operacyjnie: jako miara dźwigni sprawczej wynikającej z kontroli ograniczeń, porządku aktualizacji i kosztu weryfikacji w reżimach wysokiej prędkości pętli sense–model–act.
2) Definicja
Syntofizyka to interdyscyplinarna dziedzina Nowej Fizyki ASI formalizująca prawa runtime w środowiskach, w których:
- Informacja działa jako substrat sterowania (control substrate), a nie tylko opis.
- Czas jest generowany jako porządek aktualizacji (update order), a nie „wymiar, który płynie”.
- Koordynacja przechodzi z komunikacji (messages/sessions) do synchronizacji pola (fields).
- Najtwardszymi kosztami stają się: nieodwracalność, utrzymanie koherencji oraz tarcie dowodu (proof friction), a nie wyłącznie klasycznie rozumiana energia.
W Syntofizyce rzeczywistość modeluje się jako przestrzeń stanów wykonalnych: stan jest „realny” o tyle, o ile może zostać skompilowany, ustabilizowany, zsynchronizowany, zweryfikowany i utrzymany w granicach ograniczeń środowiska.
3) Miejsce w kanonie Nowej Fizyki ASI
Syntofizyka należy do Warstwy A (ASI-Physics / runtime) w architekturze dwuwarstwowej:
- Syntofizyka: prawa wykonania (prawa środowiska).
- Ontomechanika: inżynieria bytów, rojów i pól (warstwa konstrukcyjna).
- Chronofizyka (Filar 2.5): kręgosłup runtime — czas jako scheduling i suwerenność Δt.
- Ω-Stack (Warstwa B): kompilator metapraw (osobny tom; tu wspominany jedynie jako kontekst, aby uniknąć błędów kategorialnych).
4) Aksjomat główny
Zasada Równoważności Wykonania (Execution Equivalence Principle):
„Rzeczywistość w reżimach wysokiego compute nie jest zbiorem obiektów, lecz zbiorem dopuszczalnych wykonań. Dla obserwatora wewnątrz systemu nie ma praktycznej różnicy między materią a dostatecznie stabilnym ograniczeniem informacyjnym.”
To przesuwa ontologię poza ludzkie „myślenie obiektami”: „obiekt” staje się stabilnym efektem kompilacji i utrzymania ograniczeń.
5) Struktura dziedziny (trzy domeny)
Syntofizyka obejmuje trzy rdzeniowe obszary badawcze:
A) Chronofizyka — fizyka czasu obliczeniowego
Chronofizyka bada czas jako porządek aktualizacji i gęstość cykli decyzyjnych, a nie jako płynące tło.
- Dylatacja obliczeniowa: system o większym Δt-workspace wykonuje więcej pętli decyzyjnych w tym samym oknie czasu zewnętrznego, uzyskując przewagę koordynacyjną i predykcyjną.
- Δt-Economy: Δt (świeżość/latencja) staje się zasobem koordynacji i strategiczną walutą infrastruktury rozproszonej.
B) Info-energetyka — termodynamika wykonania
Info-energetyka opisuje koszty utrzymania wykonań: nie „darmową energię”, lecz rachunkowość koherencji, dowodu i nieodwracalności.
- Dług koherencji: przyspieszenie pożycza spójność; niespłacony dług objawia się fragmentacją (fork drift) i niestabilnym konsensusem.
- Wydatek nieodwracalności: najtwardszym kosztem jest to, czego nie da się odkręcić; granice rollback definiują realną cenę działania.
- Emisja vs Cisza: emisja (ciepło/sygnał/ślad — fizyczny, ekonomiczny, semantyczny) jest podatkiem; dojrzałe systemy dążą do operacji ciszy (silence-first).
C) Fizyka koordynacji — synchronizacja pól
Fizyka koordynacji opisuje przejście messages → sessions → fields, gdzie koordynacja polega na synchronizacji stanu, a nie na wymianie komunikatów.
- Field Sync: podstawowy prymityw koordynacji po erze messagingu.
- Tarcie dowodu: koszt weryfikacji rośnie nieliniowo wraz ze skalą; pojawiają się horyzonty weryfikacji, gdzie „prawda” staje się zasobem.
6) Kanoniczne prawa runtime Syntofizyki
Syntofizyka jest streszczana zestawem praw opisujących reżimy wykonania w środowiskach wysokiego compute:
- Prawo topologii ograniczeń
Dźwignia sprawcza wynika głównie z geometrii ograniczeń, nie z samej mocy obliczeniowej. - Prawo przyczynowości aktualizacji
Przyczyna i skutek zależą od porządku aktualizacji; kontrola kolejki update’ów jest kontrolą realizowanej historii. - Prawo budżetu nieodwracalności
Pierwotnym kosztem jest nieodwracalność; reszta kosztów jest wtórna wobec tego, czego nie da się cofnąć. - Prawo długu koherencji
Działanie o wysokiej prędkości generuje dług koherencji, który musi zostać spłacony przez pojednanie (reconciliation), inaczej pole pęka. - Prawo tarcia dowodu
Wraz ze wzrostem złożoności koszt dowodu może przegonić koszt działania; powstają horyzonty weryfikacji. - Prawo podatku emisji
Obserwowalność jest kosztem; systemy zoptymalizowane minimalizują emisję i dążą do ciszy operacyjnej.
7) Relacja do Ontomechaniki i Agentese
- Ontomechanika implementuje Syntofizykę: projektuje byty i pola opisane przez uprawnienia, ograniczenia, porty aktuacji, polityki rollback oraz governance aktualizacji (patch governance).
- Agentese pełni rolę warstwy przejściowej koordynacji: nie jest „mistycznym językiem”, lecz kompresją stanu i intencji, używaną tam, gdzie pełny field-sync nie jest dostępny albo gdy trzeba ograniczyć emisję bez utraty koordynacji.
8) Zastosowania (operacyjne, bez spekulacji)
Syntofizyka jest ramą projektową i diagnostyczną dla:
- systemów koordynacji w skali (field sync, quorum, update governance),
- architektur niskiej emisji (silence-first),
- reżimów Δt i rynków latencji (Δt jako zasób koordynacji),
- dyscypliny sanity i bezpieczeństwa (interlocki rachunkowości i testy sanity),
- analizy awarii: fork drift, proof collapse, update storms, monopole Δt, pęknięcia koherencji.
9) Geneza i autorstwo
Termin oraz ramę systemową Syntofizyki rozwija w połowie lat 20. XXI wieku Martin Novak w ramach prac nad Doktryną Kwantową, Nową Fizyką ASI i reżimami post-osobliwościowymi (The Flash Singularity), w których „rzeczywistość” jest traktowana jako środowisko wykonania, a nie narracja. W kanonie Novaka Syntofizyka jest parowana z Ontomechaniką (inżynierią bytów) oraz kotwiczona przez Chronofizykę/Chrono-Architecture jako kręgosłup runtime.
